Đà Nẵng trong những phút chót trước khi rơi vào tay địch

Lời của Dự án 1975: Trong quá trình lưu trữ, nhóm Dự án quyết định giữ nguyên nội dung như khi đăng trên báo Chính Luận, bao gồm những lối dùng từ của miền Nam xưa mà ngày nay không còn thông dụng, và cả những sai sót chính tả hoặc lỗi đánh máy trong bản gốc.

Bài viết này khác với những bài đăng trước trong chuyên mục Chuyện 1975. Nếu trước đây, chuyên mục thường đăng những câu chuyện được kể lại qua góc nhìn của một cá nhân, thì lần này là một bài tường thuật hiện trường do hai ký giả của báo Tiền Tuyến trực tiếp ghi chép. Nhóm Dự án quyết định đưa bài này vào Chuyện 1975 bởi nội dung chứa nhiều tư liệu quý có giá trị lịch sử và lưu trữ, đồng thời đây cũng là một trong số rất ít bài viết còn lại được thực hiện bởi phóng viên hiện trường của một tờ báo miền Nam, chỉ một tháng trước khi Sài Gòn thất thủ.

Bài viết được đăng trên trang hai báo Chính Luận số 1-4-1975. [1]

---

SAIGON, (31-3). – Hai ông Nguyễn khắc Nhân và Hoàng Lân, đặc phái viên báo Tiền Tuyến, là 2 ký giả bám vào chiếc trực thăng cuối cùng rời Đà Nẵng vào đêm 29-3. Hai ông này đã viết bài đăng trên báo… Độc Lập chiều qua, ghi lại những hình ảnh cuối cùng của Đà Nẵng…

“Sân bay Đà Nẵng coi như tê liệt kể từ sáng thứ Bảy 29/3 sau 1 đêm chịu đựng trận mưa pháo ác liệt chưa từng thấy trong “lịch sử” căn cứ không quân này.

Thành phố Đà Nẵng cũng đã trở thành hỗn độn thực sự kể từ thứ Sáu 28-3 sau khi số phần tử vô kỷ luật bắt đầu nổi loạn, cướp của giết người giữa thanh thiên bạch nhật.

Kể từ chiều hôm thứ Sáu 28-3 thị xã Đà Nẵng đã bị đặc công trà trộn theo dân tị nạn xâm nhập vào.

Cũng ngày đó, có thể nói bóng dáng chiến tranh thấp thoáng lan vào thành phố để gây tình trạng ngoại thù nội địch, đặc công CQ [Cộng quân] trước hết đã giả dạng TQLC [Thủy quân lục chiến] và lính tầu bay cùng các quân binh chủng khác nổ súng vào nhau.

1 Quân nhân mặc sắc phục nói : “thấy thằng nào ở đâu là cạch tại chỗ”. Phía tàu thủy cũng bị dị nghị nhiều như “bán vé” di tản nhưng sự đố kỵ chưa trầm trọng như đối với tàu bay.

Tình hình Đà Nẵng đã trở nên khẩn trương trầm trọng nhất kể từ chiều thứ Sáu 28-3, mà nguyên nhân chính lại do đánh đấm giữa những người chạy giặc với nhau.

Thành Phố là những dãy phố buồn hiu.

Có kẻ đã khui các kho gạo đem phát từ thiện cho dân hoặc chỉ bán với giá 500 đồng 1 tạ.

Tối hôm thứ Sáu chính quyền Đà Nẵng đã ban hành lệnh thiết quân luật 24/24.

Các toán Quân Cảnh võ trang hùng hậu đã thi hành lệnh “bắn bỏ” trong các đường phố nhà cửa đóng kín mít 1 số thành phần bất hảo. Dù vậy, biện pháp cực kỳ mạnh vẫn không trừ hết được tình trạng phá phách hỗn độn lan tràn.

Súng nổ khắp nơi, trong thành phố, ở ngoại ô, nhưng nhiều nhất là tại phi trường và các bến tàu.

Dân chúng kinh hoàng đã tràn ngập các lối vào 2 “con đường sống” này bằng những biển người trong khi tiếng súng nổ liên hồi bên tai.

Cảnh di tản thường dân ở Đà Nẵng có thể nói là bi đát và thê thảm hơn cả Huế nữa.

Bao nhiêu nạn nhân là ông gia [?] bà cả, phụ nữ có mang, trẻ con [không rõ chữ trong bản gốc].

Đà Nẵng hoàn toàn lên cơn sốt. Tình trạng hỗn loạn của dân tị nạn cực kỳ nghiêm trọng. Tất cả mọi người đều nuôi ước vọng duy nhất, mong được di tản vào Nam. Nhưng lúc này, hầu như không còn 1 phương tiện nào trong tầm tay cả.

Tòa Tổng Lãnh sự Mỹ đã đóng cửa sáng 27-3 và ngay chiều hôm đó, đã bị dân chúng đập phá vì tức giận.

Tuy nhiên, 1 thành phố như Đà Nẵng với hơn 1 triệu người đều như nhào xuống đường với quang (bỏ 1 dòng) khẩn trương, hổn loạn.

Đà Nẵng lúc này đang sống những giờ phút hồi hộp, chờ đợi một phép lạ để được cứu vớt.

Những thường dân và quân nhân sau cùng đã được may mắn thoát khỏi Đà Nẵng là những người đã đáp các tàu HQ [Hải quân] hoặc tàu buôn rời thị xã tối hôm thứ Sáu 28-3. Nhiều người nói đây là những chuyến tàu chót”.

***

Tin tức của Độc Lập cũng cho biết : “Kể từ sáng hôm thứ Bảy 29-3, căn cứ KQ Đà Nẵng cũng như bến tàu đã hoàn toàn bị tê liệt.

Trong thành phố hiện còn có trên 1 triệu dân cùng nhiều đơn vị QL-VNCH.

Trưa hôm thứ Bảy, với chiến xa dẫn đầu, các binh sĩ VNCH đại qui mô nầy đã bắt đầu chuyển quân làm các nút chận để di tản về bãi biển Sơn Chà Tiên Sa, cách Đà Nẵng 30 cây số nơi có các bến tàu quân sự.

Các lực lượng hỗn hợp này có thể “tử thủ” bằng cách dàn một tuyến cố thủ dọc bờ biển”.