1975 – Tuần 27: Miền Nam chuẩn bị bầu cử cấp địa phương; Nhóm người Việt tị nạn đầu tiên trở về Sài Gòn

Học sinh miền Nam học kiểu chào mới. Hình chụp vào tháng 5-1975. Nguồn: Saigoneer.

---

Báo tuần qua viết gì: 

Báo nước ngoài:

Từ tháng 7 trong năm trở đi, báo trong nước không còn bản lưu trữ. Với các tờ báo xuất bản tại Mỹ, do chênh lệch múi giờ, Dự án sẽ lấy nội dung của số báo xuất bản một ngày trước đó.

Miền Nam sa thải quan chức cũ, chuẩn bị bầu cử cấp địa phương

Trang năm tờ The Houston Post số 2-7 đăng tin “Nam Việt Nam dự kiến tổ chức bầu cử”. [1]

Dẫn nguồn Post News Service: “Hôm thứ Hai các quan chức Chính phủ Cách mạng Lâm thời cho biết cuộc bầu cử đầu tiên kể từ khi Cộng sản tiếp quản vào tháng Tư sẽ sớm được tổ chức ở cấp địa phương.

Đồng thời, Chính phủ Cách mạng Lâm thời cũng công khai sa thải một số quan chức hành chính tại Sài Gòn trong chiến dịch chống tham nhũng và quan liêu.

Chiến dịch chống tham nhũng và công tác chuẩn bị cho bầu cử dường như có liên quan mật thiết với nhau.

Các quan chức cấp cao trong chính quyền cho người dân ở một số quận tại Sài Gòn biết rằng họ đang tìm kiếm những ứng cử viên tận tâm để đảm nhiệm các công vụ.

Chưa có ngày cụ thể nào được ấn định cho cuộc bầu cử, nhưng người dân Sài Gòn cho biết các quan chức chính quyền đã thông báo rằng mỗi khu phố sẽ bầu ra đại diện để tham gia vào các cấp chính quyền cao hơn.

Các quan chức nói với cư dân ở một khu vực ngoại ô – tương đương với một ngôi làng nhỏ – rằng họ kỳ vọng cuộc bầu cử sẽ diễn ra ‘rất sớm’ nhưng chưa có ngày nào được công bố.

Nguồn tin từ chính phủ cho biết ngay sau khi tiếp quản hai tháng trước rằng cuộc bầu cử toàn quốc để lập quốc hội sẽ được tổ chức ngay khi điều kiện an ninh cho phép. […]

Kể từ khi Cộng sản tiếp quản ngày 30-4, công việc hành chính địa phương vẫn do các quan chức còn lại của chế độ Sài Gòn cũ đảm nhiệm ở hầu hết khu vực Sài Gòn và những vùng khác trên cả nước.

Tuy nhiên, tờ báo chính thức Sài Gòn Giải Phóng đã thông báo rằng sau các cuộc điều tra một số quan chức đã bị sa thải tại ít nhất bốn phường ở Sài Gòn. Các quan chức chính quyền cho biết họ bị cách chức sau khi người dân khiếu nại về hành vi tham nhũng.

Theo các quan chức hành vi phổ biến nhất là bán gạo dành cho người nghèo với giá cao hơn mức quy định và bỏ túi phần chênh lệch.

Một quan chức cho biết việc thay thế các quan chức tham nhũng có thể mang lại một lớp công chức mới, những người tận tâm với công việc và hết lòng giúp đỡ người dân.”

Sài Gòn và Hà Nội muốn gia nhập Liên Hợp Quốc

Ngày 4-7, trang nhất tờ Des Moines Tribune đăng tin “Hà Nội, Sài Gòn tìm ghế tại Liên Hợp Quốc”. [2]

Dẫn nguồn AP: “Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Kurt Waldheim cho biết hôm thứ Sáu rằng cả Bắc và Nam Việt Nam đều đang tìm cách trở thành thành viên chính thức của Liên Hợp Quốc.

Động thái này dường như cho thấy hai chính quyền cộng sản không có kế hoạch thống nhất sớm, sau khi cuộc chiến ở miền Nam Việt Nam kết thúc.

Tại một cuộc họp báo, ông Waldheim nói rằng ông đã tiếp xúc sơ bộ với đại diện của cả hai chính quyền trong các cuộc gặp không chính thức tại Thành phố Mexico và Geneva. Hiện ông đang chờ đợi các ‘đơn đăng ký chính thức’ từ Hà Nội và Sài Gòn.”

Công nhân Việt Nam học cải tạo; Thành lập “công đoàn giải phóng”

Ngày 29-6, trang 26 tờ The Duluth News Tribune đăng bài “Giao thông Việt Nam dần trở lại bình thường”. [3]

Dẫn nguồn AFP: “Giao thông đường bộ và đường thủy ở Nam Việt Nam đang nhanh chóng trở lại bình thường, Đài Phát thanh Sài Gòn đưa tin hôm thứ Bảy.

Theo đài phát thanh của chính quyền Cộng sản, nhiều tàu thuyền đã hoạt động trên các tuyến sông nối giữa các thành phố lớn, bao gồm 59 chiếc có trụ sở tại Sài Gòn.

Cũng theo đài, các công ty vận tải biển đang xem xét khả năng sớm nối lại tuyến giao thương quốc tế.

Về đường bộ, khoảng 12.000 xe khách hiện đang hoạt động hàng ngày ở các tỉnh miền Trung và miền Tây, với nguồn cung xăng dầu do chính quyền cách mạng Cộng sản cung cấp. Giá vé đã giảm.

Đài cũng cho biết rằng 1.400 thủy thủ thuộc chính quyền cũ đã trở lại làm việc cùng với 241 tàu thuyền các loại. Những người này hiện đang bắt đầu thành lập công đoàn.

Tại căn cứ quân sự lớn Cam Ranh trước đây, liên đoàn lao động đã tổ chức một khóa huấn luyện chính trị cho toàn bộ công nhân – theo Đài phát thanh.

Mục tiêu của khóa học là để dạy về các quy định của ‘công đoàn giải phóng’, đồng thời giúp công nhân hiểu rõ tình hình mới và vai trò của họ trong công cuộc xây dựng đất nước.

Đài phát thanh đưa tin đã có nhiều trung tâm bán gạo được mở ra với mức giá chính thức. Đài cũng cho biết rằng đến tháng Tám sẽ có hơn 400 điểm bán gạo ở khu vực Sài Gòn, chưa kể các điểm đã được giao nhiệm vụ bán gạo do chính phủ cung cấp.”

Miền Nam thiếu tiền mặt và thất nghiệp

Ngày 30-6, trang năm tờ The Daily Record đăng tít “Việt Nam bắt đầu kỷ nguyên hòa bình”. [4]

Dẫn nguồn UPI: “Sau 29 năm chiến tranh, người dân Việt Nam chỉ mới bắt đầu thích nghi với hòa bình. Quá trình này sẽ cần nhiều thời gian. […]

Các nguồn tin chính phủ cho biết tình hình an ninh – vốn được xem là nghiêm trọng và là vấn đề lớn nhất của quốc gia cách đây một tháng – phần lớn đã ‘ổn định’, và công cuộc phát triển miền Nam Việt Nam giờ có thể thật sự bắt đầu.

Tiếng súng đã ngừng ở Sài Gòn và phần lớn các tỉnh. Tin đồn về những cuộc đụng độ lẻ tẻ giữa quân đội chính quyền mới và các nhóm cố thủ trung thành với chế độ cũ vẫn xuất hiện thường xuyên, nhưng hiếm khi được xác thực.

Chiến tranh kết thúc vào ngày 30-4 và 60 ngày sau đó vấn đề lớn nhất mà chính quyền Cộng sản mới phải đối mặt là nền kinh tế, trọng tâm chính là nạn thất nghiệp.

Sau chiến thắng của Chính phủ Cách mạng Lâm thời, một triệu cựu binh chuyển sang đời sống dân sự chỉ sau một đêm, và với tình trạng thất nghiệp vốn đã trầm trọng dưới thời cựu Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu, chính quyền mới đang đối mặt với một vấn đề lớn.

Thêm vào đó, hệ thống ngân hàng rơi vào tình trạng gần như sụp đổ hoàn toàn, do các quan chức ngân hàng bỏ trốn mang theo khoảng 200 triệu đồng tiền mặt, một hành vi bị mô tả là trộm cắp trắng trợn. […]

Chính phủ tuyên bố rằng, về tổng thể, hoạt động xuất nhập khẩu sẽ tiếp tục, với lợi nhuận được đảm bảo, nhưng cho đến nay chưa có thông tin cụ thể nào được công bố và cũng chưa có thỏa thuận nào được thực hiện.

Các quan chức cho biết chính quyền có giải pháp cho mọi vấn đề, nhưng sẽ cần thời gian.

Chẳng hạn, ở Sài Gòn vấn đề thất nghiệp đang được giải quyết bằng một chương trình hỗ trợ của chính phủ nhằm đưa người dân trở lại vùng nông thôn. Chương trình được cho là khá hiệu quả, với việc chất hàng lên đến nóc và lấp đầy người trên các xe buýt và xe tải.

Tình trạng thiếu tiền mặt cũng được giải quyết phần nào bằng cách yêu cầu người dân thanh toán hóa đơn điện nước, sau đó chính quyền sử dụng khoản tiền thu được từ các công ty tiện ích để bù vào các khoản chi trong hệ thống ngân hàng.

Các vấn đề khác cũng sẽ được giải quyết, theo lời các phát ngôn viên.”

Trại trẻ mồ côi ở Sài Gòn: Được nhận quyên góp, miễn là không liên quan chính trị

Ngày 2-7, trang hai tờ Sandpoint News-Bulletin đăng tít “Trại trẻ mồ côi vẫn mở cửa, nhưng…”. [5]

Dẫn nguồn UPI: “Những đứa trẻ mồ côi bị bỏ lại ở miền Nam Việt Nam vẫn sống khỏe mạnh và các trại trẻ mồ côi vẫn tiếp tục hoạt động.

Những nơi từng nhận được sự hỗ trợ từ các khoản quyên góp của người Mỹ vẫn muốn tiếp tục nhận tiền, nhưng chưa có thông tin nào cho biết liệu chính quyền mới có cho phép hỗ trợ như vậy hay không.

‘Tôi mong nhận được giúp đỡ từ bất kỳ ai, bất kỳ nhà hảo tâm nào, miễn là những người gửi quyên góp không áp đặt điều kiện về cách sử dụng số tiền,’ sơ Trom thuộc trại mồ côi Công giáo Viet Hoa ở Chợ Lớn nói.

Giám đốc mới của trại mồ côi An Lạc – một trong những trại lâu đời nhất Việt Nam – cho biết các quan chức chính phủ đã nói với ông rằng mọi khoản quyên góp sẽ được chào đón miễn là không dính đến chính trị. […]

Một khảo sát ngẫu nhiên tại khoảng sáu trại mồ côi ở Sài Gòn cho thấy tất cả đều gặp vấn đề giống nhau, thiếu tiền mặt do ngân hàng vẫn đóng cửa và tài khoản bị đóng băng. Nhưng tại các trại cạn kiệt tiền mặt, các quan chức chính quyền đã cấp gạo để nuôi trẻ.

Giám đốc của tất cả các trại mồ côi đều nói rằng họ đã được các quan chức chính phủ đảm bảo cơ sở sẽ tiếp tục hoạt động và sẽ không bị quấy nhiễu. Cho đến nay, họ cho biết chưa gặp rắc rối gì. […]

Trong vài tháng gần đây, ngày càng có nhiều trẻ bị bỏ rơi và được đưa vào các trại mồ côi hơn bất kỳ lúc nào.

‘Trẻ em bị bỏ rơi vì dân nghèo hơn trước,’ bà Toop nói. ‘Khi người tị nạn rời Sài Gòn để về quê, họ bỏ lại con. Cũng có rất nhiều trẻ là con của người Mỹ.’”

Miền Nam tiếp tục truy quét các nhóm cựu binh VNCH

Trang bảy tờ The Huntsville Times số 2-7 đăng tin “Nhà ngoại giao cho biết tiếng súng vẫn vang lên ở Sài Gòn vào ban đêm”. [6]

Dẫn nguồn AP: “Hôm nay, một nhà ngoại giao Pháp từ Sài Gòn cho biết hàng đêm vẫn nghe thấy tiếng súng tại khu trung tâm thủ đô miền Nam Việt Nam.

‘Đến 8 giờ 30 tối, cả thành phố như chết. Người ta sợ ra ngoài,’ ông nói. Ông đến vào thứ Ba và yêu cầu không nêu tên.

Ông suy đoán rằng khi chính quyền Cộng sản mới siết chặt quyền kiểm soát dân chúng thì các cuộc đụng độ tại Sài Gòn và tình trạng xung đột ở nông thôn sẽ càng trở nên tồi tệ hơn.

Đài Sài Gòn Giải Phóng đưa tin về các cuộc giao tranh ở một số tỉnh gần Sài Gòn và việc quân đội chiếm được các khu vực còn do lính cũ chiếm giữ.

Tại vùng đồng bằng sông Cửu Long, một bản tin cho biết chính quyền tỉnh Mỹ Tho vừa tổ chức một cuộc mít-tinh khuyến khích người dân tố giác ‘những tên tay sai và cựu binh còn đang lẩn trốn.’

Một bản tin khác cho biết các quan chức ở khu vực gần Huế – cố đô nằm trên bờ biển phía Bắc – đang thành lập các đơn vị an ninh để tuần tra biên giới Campuchia, một khu vực núi non rậm rạp có thể là nơi ẩn náu tiềm tàng của các phần tử chống chính quyền, cũng như dọc theo bờ biển Đông.”

Nối liền tuyến đường sắt Bắc Nam

Trang năm tờ The Guardian số 4-7 đăng tin “Tuyến đường sắt và xe khách sẽ nối liền Bắc – Nam Việt Nam”. [7]

Trích: “Nhà cầm quyền cộng sản miền Nam Việt Nam trong tháng này sẽ hiện thực hóa khẩu hiệu ‘Bắc Nam một nhà’ quen thuộc của họ bằng cách nối hai miền bằng hệ thống đường sắt và dịch vụ xe buýt – một tờ báo đưa tin hôm nay.

Báo Sài Gòn Giải Phóng cho biết bắt đầu từ tháng này, thủ đô Hà Nội và Đà Nẵng – thành phố ven biển phía Đông Bắc sẽ có dịch vụ tàu hỏa và xe buýt ‘nhằm đáp ứng nhu cầu đi lại của cán bộ, công nhân và những người có thân nhân ở miền Nam.’ […]

Việc khôi phục tuyến đường sắt Bắc–Nam, vốn đã bị bỏ hoang trước đó, hiện là một ưu tiên lớn trong công cuộc tái thiết.

Tuyến giữa Đà Nẵng và cố đô Huế đã được mở lại, và một số đoạn đường giữa Đà Nẵng và Nha Trang cũng đã khôi phục hoạt động.

Hàng trăm công nhân đang sửa chữa tuyến từ Nha Trang đến Sài Gòn, và theo các nguồn tin, tàu có thể chạy thẳng từ Hà Nội đến Sài Gòn trước cuối năm 1976.”

Người Việt tị nạn tìm người thân trên đất Mỹ

Trang 15C tờ Hartford Courant số 29-6 đăng tít “Người tị nạn gặp nhau để tìm thân nhân”. [8]

Trích: “Khoảng 80 người Việt tị nạn đã tụ họp tại West Hartford vào ngày thứ Bảy để cùng nỗ lực hàn gắn cuộc sống bị đảo lộn và tìm người thân thất lạc trong làn sóng di tản từ Việt Nam.

Tiếng Việt, tiếng Pháp và tiếng Anh vang lên khắp nơi khi những người tị nạn hiện đang định cư tại Connecticut gặp nhau tại nhà bà Nan Rimai, số 208 Warrenton Ave.

‘Chúng tôi hy vọng sẽ xây dựng được một cộng đồng người Việt,’ ông Pham Doanh, bác sĩ nội trú ngành phẫu thuật tại Trung tâm Y khoa Đại học Connecticut ở Farmington, chia sẻ. Ông Doanh đã sống tại Mỹ được một năm.

Hoang Van Hoa, một kế toán từng làm việc cho Không quân Hoa Kỳ ở Đà Nẵng, đến Connecticut hai tháng trước để tìm thân nhân.

Vợ và bốn người con của Hoa đã may mắn ở cùng nhau trong chuyến vượt biên khỏi Việt Nam, nhưng ông nói đã mất liên lạc với anh rể Nguyen Hoanh Ngnia  [Nghia/ Nghĩa?], ở Sài Gòn.

Hoa nói Ngnia là đại tá trong quân lực Việt Nam Cộng hòa và anh ấy có thể nguy hiểm tính mạng nếu như vẫn còn ở Việt Nam. […]

Hiện vẫn còn hàng nghìn người tị nạn trong các trại quân đội Hoa Kỳ, đang chờ các nhà bảo trợ đưa họ về nơi ở tạm thời – theo lời bà Rimai.

Mặc dù vài người trong số đó có thể là thân nhân của những người đã ra khỏi trại, nhưng hầu hết những người được phỏng vấn hôm thứ Bảy đều cho rằng việc tìm lại người thân là gần như bất khả thi.”

Người Việt tị nạn ổn định công việc tại Mỹ

Ngày 29-6, trang tám tờ The Bonham Daily Favorite đăng bài “Người tị nạn ở Plano nhanh chóng ổn định đời sống”. [9]

Dẫn nguồn UPI: “ 76 người Việt tị nạn được bố trí tại Đại học Plano không lãng phí nhiều thời gian để bắt đầu tổ chức cuộc sống mới.

Họ nhanh chóng bắt đầu làm việc vào thứ Sáu, ổn định nơi ở tạm thời tại một trường đại học khai phóng nhỏ nằm cách Dallas khoảng 20 dặm về phía Bắc. […]

Trong vài ngày tới, những người Việt tị nạn dự định sẽ bắt đầu làm vườn và trồng rau trên khuôn viên trường.

‘Chúng tôi phải học cách tự lập và không gây gánh nặng cho người khác,’ Pham Duy Ton, một thành viên trong hội đồng quản lý, nói.

Pham cũng thừa nhận rằng nhóm người tị nạn này không phải là điển hình.

‘Không phải tất cả người Việt đều có trình độ học vấn cao,’ ông nói. ‘Nhưng ở đây, chúng tôi có một đại tá, một thiếu tá, một giáo sư vật lý của Đại học Sài Gòn, một chuyên gia vận tải, một linh mục. Và giống như tôi, nhiều người từng làm việc cho chính phủ Hoa Kỳ.’

Hầu như tất cả 76 người tị nạn đều nói được tiếng Anh.

Một điểm chung giữa họ là tất cả đều cảm thấy cuộc sống của mình sẽ gặp nguy hiểm nếu sống dưới chế độ cộng sản ở miền Nam Việt Nam. Nhiều người từng làm việc với cơ quan tình báo Mỹ.

‘Những người này giống tôi,’ Pham nói.

‘Cộng sản sẽ không chấp nhận chúng tôi. Tôi từng làm việc ở Đại sứ quán Hoa Kỳ và trong ngành tình báo.’ Ông ngừng lại rồi nói tiếp: ‘Việt Cộng… họ căm ghét những ai từng làm việc cho người Mỹ.’”

Nhóm người Việt tị nạn đầu tiên về Sài Gòn

Trang hai tờ The Chapel Hill News số 4-7 đăng tin “Những người Việt tị nạn đầu tiên về Sài Gòn”. [10]

Dẫn nguồn UPI: “Hôm nay, những người Việt tị nạn nhớ quê – nhóm đầu tiên trong số ít nhất 600 người – đã bắt đầu hành trình hồi hương qua Thái Bình Dương, với một số dấu hiệu cho thấy hàng ngàn đồng bào của họ sẽ tiếp bước nếu chính quyền Cộng sản ở Sài Gòn không ngược đãi họ.

Chuyến bay đầu tiên gồm 50 người rời doanh trại Thủy quân lục chiến vào thứ Sáu, bắt đầu chuyến bay dài 16 tiếng đến Guam, nơi họ sẽ chờ nhận giấy tờ nhập cảnh từ chính quyền Sài Gòn để hoàn tất hành trình. Liên Hiệp Quốc đang điều phối việc hồi hương này.

Dự kiến có 188 người nữa rời đi trong ngày hôm nay bằng bốn chuyến bay.

Hiện vẫn còn 418 người đang được xử lý hồ sơ. Tất cả những người tị nạn từ ba trại còn lại tại Hoa Kỳ muốn hồi hương đều được đưa đến Trại Pendleton để làm thủ tục. […]

Hai mươi bảy người hồi hương đã nhận ra rằng họ không thể hòa nhập với Hoa Kỳ, sau khi đã hoàn tất thủ tục, tìm được người bảo trợ và bắt đầu cuộc sống mới.

Chuyến bay đầu tiên có ba phụ nữ, ba trẻ em và 44 cựu quân nhân Sài Gòn.

Các quan chức cho biết hầu hết những người nộp đơn xin hồi hương là quân nhân đã chạy thoát trong những giờ hỗn loạn cuối cùng của chế độ Thiệu, vì sợ phe chiến thắng sẽ xử tử họ. Họ đã bỏ trốn theo nhóm cùng với những binh sĩ và thủy thủ khác, không có cơ hội mang theo vợ, con và người thân.

Phần lớn trong số họ muốn quay trở lại vì họ quá nhớ gia đình và không thể sống nổi ở Hoa Kỳ khi thiếu người thân, các quan chức cho biết.”

Dân Campuchia bỏ chạy sang Việt Nam

Ngày 1-7, trang 28 tờ St. Cloud Times đăng tin “Dân Campuchia chạy sang Nam Việt Nam”. [11]

Dẫn nguồn UPI đưa tin từ Sài Gòn: “Công dân Campuchia tiếp tục chạy khỏi nước của họ để tìm đến nơi tương đối an toàn và thịnh vượng tại miền Nam Việt Nam, theo các báo cáo gửi về Sài Gòn.

Các báo cáo cho biết, kể từ sau khi quân Khmer Đỏ giành chiến thắng ngày 17-4, người dân thành thị Campuchia đã phải chịu đựng nhiều mất mát, buộc họ phải rời Phnom Penh và các thành phố lớn khác.

Nếu các báo cáo về người tị nạn là chính xác, thì có thể có hàng trăm, thậm chí hàng ngàn người đã chết dọc theo các tuyến đường rời khỏi Phnom Penh. […]

Nhiều người tị nạn có thân nhân ở Nam Việt Nam và đã được người thân tiếp nhận, ít nhất là tạm thời. Tất cả những người tị nạn được phỏng vấn đều cho biết họ đã trình báo với chính quyền mới ở miền Nam Việt Nam, cho đến nay vẫn chấp nhận sự có mặt của họ mà không đưa ra bình luận gì.

Những người không có thân nhân thường được ở trong các chùa. Tại khu Chợ Lớn của Sài Gòn, ít nhất ba ngôi chùa đã chật kín người tị nạn. Các bác sĩ của bệnh viện người Hoa cho biết có đội y tế đến khám hàng ngày cho nam, nữ và trẻ em, nhiều người trong số họ bị bệnh.

Hầu như tất cả đều đói khi đến Sài Gòn, nhưng không có ca tử vong do đói nào được ghi nhận.”

Báo trong nước:

Hiện tại, Thư viện Quốc gia Việt Nam mới chỉ cập nhật các số báo từ tháng 1 đến tháng 6 năm 1975. Dự án sẽ bổ sung các dữ liệu từ hồi ký và sách.