1975 – Tuần 41: Hàng Mỹ từ miền Nam được chở ra Bắc; Rộ tin quan chức miền Nam bất mãn với chính quyền Bắc Việt

Tướng Trần Văn Trà lãnh đạo Ủy ban Quân quản của miền Nam, cùng với tướng Võ Nguyên Giáp của Bắc Việt trong cuộc họp Đại biểu Quốc hội năm 1976. Nguồn: Hội nhà văn Việt Nam.

---

Báo tuần qua viết gì:

Báo nước ngoài:

Từ tháng 7 trong năm trở đi, báo trong nước không còn bản lưu trữ. Với các tờ báo xuất bản tại Mỹ, do chênh lệch múi giờ, Dự án sẽ lấy nội dung của số báo xuất bản một ngày trước đó.

Việt Nam mở tuyến bay Sài Gòn – Hà Nội bằng máy bay Mỹ

Trang tám tờ Tri-City Herald số 5-10 đăng tin “Giờ đây người Việt có thể ‘bay bằng máy bay Mỹ’”. [1]

Tờ LA Times từ Hà Nội: “Giờ đây, người ta có thể ‘bay bằng máy bay Mỹ’ giữa Hà Nội và Sài Gòn bằng trên các máy bay C-47, C-130, DC-4 và C-119 của Không quân Hoa Kỳ, vốn bị bỏ lại tại các sân bay ở Nam Việt Nam khi người Mỹ rút đi hồi tháng Tư vừa rồi.

Hầu hết các máy bay này vẫn còn lớp sơn ngụy trang và mang số đăng ký của Không quân Hoa Kỳ trên thân máy bay, mặc dù ngôi sao trắng của Không quân Mỹ đã được thay thế bằng ngôi sao vàng của Bắc và Nam Việt Nam.

Sau một khóa huấn luyện lại ngắn hạn, các tổ bay quân sự Việt Nam vốn trước đây lái máy bay do Liên Xô sản xuất, nay đang điều khiển các máy bay do Mỹ chế tạo, tạo thành tuyến hàng không nối giữa Sài Gòn và Hà Nội. Báo chí hằng ngày ở miền Bắc hiện đã có thể đến Sài Gòn trong thời gian kỷ lục.

Tuy nhiên, dù các máy bay Mỹ nay đã được phép chính thức bay vào miền Bắc, mọi chuyện khác hẳn đối với hàng nghìn xe máy và mô tô Nhật Bản bị bỏ lại ở miền Nam sau khi chính quyền Thiệu sụp đổ và cộng sản tiếp quản hồi tháng Tư.

Nhiều chiếc đã được buôn lậu trót lọt qua biên giới với sự thông đồng của những tài xế xe tải mưu mẹo, nhưng ngay khi đến Hà Nội, chúng thường bị cảnh sát hoặc hải quan không ngần ngại tịch thu để ‘đăng ký’- một kịch bản tưởng như sẽ không bao giờ xảy ra.

Còn với những chiếc xe hơi, từng rất đông đúc ở Sài Gòn là loại xe châu Âu bốn cửa và các xe limousine lớn của Mỹ, thì ở Hà Nội, người ta chỉ có thể đếm được trên đầu ngón tay số chiếc xuất hiện trên đường phố thủ đô miền Bắc.

Những chiếc xe ít ỏi này được gắn biển số đỏ đặc biệt và do quân đội điều khiển. Lực lượng này cũng đã tiếp quản hàng loạt phương tiện hạng nặng ‘Made in USA’ như xe tăng, xe cứu hộ, cần cẩu và xe kéo điện.

Tuy nhiên, rõ ràng là trẻ em chứ không phải người lớn mới là những người hưởng lợi nhiều nhất từ ‘tàn dư’ của xã hội tiêu dùng miền Nam: các bé gái ngồi trên đường phố chơi búp bê tóc vàng mắt xanh, trong khi các bé trai mặc quần ngắn bắn súng đồ chơi nhựa in dòng chữ ‘Made in Hong Kong.’”

Hàng hóa Mỹ viện trợ cho Việt Nam Cộng hòa bị đưa ra miền Bắc

Ngày 8-10, trang hai tờ The Tennessean đăng tin “Hàng hóa do Mỹ cung cấp đang được chuyển ra Bắc Việt Nam”. [2]

Dẫn nguồn New York Times từ Bangkok: “Một lượng lớn hàng hóa dân sự và quân sự do Hoa Kỳ để lại ở miền Nam Việt Nam hiện đang được chuyển từ cảng Sài Gòn ra miền Bắc Việt Nam, theo lời các quan chức phương Tây và những người tị nạn mới đến từ Sài Gòn.

Các quan chức tình báo phương Tây, sau khi phỏng vấn người tị nạn và theo dõi hoạt động tại cảng, cho biết các hàng dân sự này bao gồm máy điều hòa không khí, tủ lạnh, máy truyền hình và xe hơi cá nhân.

Hầu hết là hàng mới, mặc dù một số xe hơi được cho là đã được sử dụng ở Sài Gòn. Chính quyền miền Nam Việt Nam trước đây đã khuyến cáo hạn chế sử dụng xe cơ giới để tiết kiệm nhiên liệu vì xăng dầu phải nhập khẩu.

Về phía quân sự, các vật tư được vận chuyển ra Bắc bao gồm nhiều loại vũ khí và đạn dược khác nhau, thậm chí cả tàu tuần tra sông mà Hoa Kỳ từng cung cấp cho Hải quân Việt Nam Cộng hòa.”

Mặt trận Dân tộc Giải phóng bất mãn vì người Bắc Việt giữ các vị trí quan trọng trong chính quyền miền Nam

Ngày 7-10, trang 16 tờ Record Searchlight đăng bài “Một số người Nam Việt Nam quấy rối phe Cộng sản”. [3]

Dẫn nguồn The Los Angeles Times từ Hồng Kông: “Một phong trào lớn di dân về nông thôn và vùng rừng núi đang diễn ra ở miền Nam Việt Nam.

Nhiều cư dân thành thị trước đây, nay mất đi công việc và nguồn tài chính, đang trở về làng quê của họ theo lời khuyên của chính quyền cách mạng mới.

Một số khác, tuy không rõ bao nhiêu, đã lẩn vào rừng để chống lại và quấy rối phe cộng sản, giống như cách trước đây Việt Cộng từng quấy phá chính quyền Sài Gòn.

Phần lớn những người này là cựu cảnh sát, binh sĩ và quan chức của chế độ cũ. Theo lời tường thuật của người tị nạn, họ cảm thấy không có hy vọng sống sót được dưới áp lực ngày càng tăng của phe Cộng sản muốn ‘xóa bỏ giai cấp bóc lột cũ,’ và họ đã chọn sẵn sàng chiến đấu đến chết, nếu tình huống ấy xảy đến.

Phong trào kháng chiến này được chính phe cộng sản thừa nhận trong các chương trình phát thanh. Theo một số nguồn tin, đã có một lực lượng chiến đấu đáng kể, nhưng hiệu quả tổ chức và sức mạnh thực sự của nó chưa được chứng minh rõ ràng.

Tuy nhiên, phong trào này có thể sẽ gây phiền toái cho phe Cộng sản trong thời gian tới vì hai lý do chính:

• Những người con trai, chồng và anh em quay trở lại vùng quê của họ, có thể trở thành du kích tự phát và nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ gia đình, bởi vì hệ thống gia đình ở Việt Nam vẫn còn rất bền chặt.
  
• Người dân miền Nam, và thậm chí nhiều cán bộ của Mặt trận Giải phóng miền Nam, tỏ ra bất mãn với sự hiện diện lấn át của người miền Bắc trong các vị trí quyền lực, từ tướng lĩnh cho đến cảnh sát.
  

Mặc dù tâm lý oán giận và chống đối đã bị khoét sâu bởi mâu thuẫn lâu đời giữa người miền Bắc và miền Nam, những diễn biến này là điều thường thấy trong giai đoạn đầu của một chế độ Mác-xít độc tài. Chúng không nên được hiểu là một mối đe dọa nghiêm trọng đối với chính quyền cộng sản, dù nhiều người tị nạn vẫn còn nuôi hy vọng. […]

Các bản tin hiện nay, gần như chắc chắn là thật, xuất phát từ các chương trình phát thanh của phe cộng sản, các tờ báo Sài Gòn được tuồn ra nước ngoài, và lời kể của những làn sóng người tị nạn vẫn đang rời đi liên tục.

Những người tị nạn cho biết nguồn lương thực ở miền Nam vẫn dồi dào. Tuy nhiên, nhiều người thuộc tầng lớp trung lưu và thượng lưu cũ không có tiền để mua thức ăn, trong khi nông dân thì sống khá ổn. Một số người dân thành thị được phát khẩu phần gạo, nhưng không có thực phẩm khác.

Một điều khiến dân chúng lo sợ nhất là ‘phong trào cải tạo’. Hàng nghìn cựu sĩ quan, viên chức cao cấp bị đưa về nông thôn để học cải tạo, nhưng rất ít người được trở về. Có tin đồn, dù chưa được xác nhận, rằng nhiều người đã bị giết.

Các nhà phân tích cho rằng phong trào cải tạo này là một nỗ lực có chủ đích nhằm tiêu diệt tầng lớp trung lưu. Việc đổi tiền gần đây cũng phục vụ cùng mục tiêu đó, đồng thời để kiềm chế lạm phát. […]

Một nhà ngoại giao châu Âu với kinh nghiệm dày dặn nghiên cứu về Việt Nam nhận xét: ‘Sự cách biệt kinh tế giữa miền Bắc và miền Nam vẫn còn rất lớn.’

‘Người Cộng sản đang ép miền Nam quay trở lại nền kinh tế nông nghiệp tự cấp tự túc, một nhiệm vụ khó khăn, nhưng chính nỗ lực ấy lại thúc đẩy sự phản kháng.’

Sự kháng cự như vậy đặc biệt mạnh mẽ ở những khu vực nơi các giáo phái bán quân sự có tính cá nhân cao của Việt Nam từ lâu đã tồn tại.

Tỉnh Tây Ninh từ lâu đã là thành trì của đạo Cao Đài, giáo phái duy trì quân đội riêng của mình cho đến khi Chiến tranh Việt Nam kết thúc, trong khi Châu Đốc là căn cứ của đạo Hòa Hảo hiếu chiến, có lực lượng dân quân từng giao tranh với quân cộng sản.

Ngoài ra, những khu rừng rậm rạp từng che chở cho Việt Cộng và sau đó là quân Bắc Việt giờ đây lại trở thành nơi ẩn náu cho lực lượng kháng chiến chống cộng. Bất chấp việc Mỹ từng rải chất khai quang (defoliation), những tán rừng rậm rạp vẫn gần như không thể xuyên qua được.

Hơn nữa, người Việt Nam ở miền Nam có thể ngoan cường không kém gì người miền Bắc.
Cho đến khi ý chí kháng cự cuối cùng ở trung ương sụp đổ, họ vẫn thể hiện tinh thần kiên định trong việc chống lại người cộng sản, buộc Hà Nội phải chinh phục đất nước bằng những đợt tấn công bằng vũ trang với quy mô lớn.

Sự thù địch giữa hai miền Nam – Bắc, vốn từng gây rắc rối cho phe Cộng sản trong thời kỳ họ chiến đấu để chiếm miền Nam, đến nay vẫn là trở ngại nghiêm trọng.

Hầu hết các vị trí lãnh đạo cấp cao đều do người miền Bắc nắm giữ, và người miền Nam phải chịu cay đắng vì chứng kiến những ‘người ngoài’ đang điều hành đất nước của họ.

Ngay cả những nhân vật hàng đầu như Nguyễn Hữu Thọ, chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Giải phóng Dân tộc, và bà Nguyễn Thị Bình, bộ trưởng Ngoại giao của Chính phủ Cách mạng Lâm thời, cũng rõ ràng chỉ đóng vai trò thứ yếu so với các lãnh đạo miền Bắc.

Một ngoại lệ đáng chú ý là tướng Trần Văn Trà, người đã điều hành Sài Gòn thông qua Ủy ban Quân quản trong vài tháng. Ông là người miền Nam, nhưng hiện nay là tướng trong quân đội chính quy của miền Bắc và là thành viên của Ủy ban Trung ương Đảng Lao động (Cộng sản) Hà Nội, một tổ chức mà về lý thuyết không hoạt động ở miền Nam.”

Chính quyền miền Nam: Hoa Kỳ đưa người Việt hồi hương vì muốn đánh lừa dư luận

Ngày 5-10, trang tám tờ Tri-City Herald đăng tin “Việt Nam không muốn người tị nạn trở về”. [4]

Dẫn nguồn LA Times từ Hồng Kông: “Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam hôm thứ Bảy đã kêu gọi Hoa Kỳ chấm dứt mọi nỗ lực trong việc đưa khoảng 1.600 người tị nạn Việt Nam trở về quê hương.

Một tuyên bố của chính phủ cộng sản, được phát trên Đài Phát thanh Sài Gòn và theo dõi tại đây, nói rằng việc hồi hương người tị nạn là ‘trách nhiệm riêng của chính phủ Nam Việt Nam’ và sẽ chỉ được thực hiện sau khi từng trường hợp được xem xét riêng lẻ.

Những người tị nạn yêu cầu trở về Nam Việt Nam hiện đang ở trên đảo Guam, Thái Bình Dương. Tuần trước, họ được các quan chức Mỹ thông báo rằng một con tàu đang được chuẩn bị để đưa họ về nước.

‘Cả thế giới đều biết rằng chính quyền Ford đã bịa đặt những lời nói dối về các vụ thảm sát có thể xảy ra, và giả vờ hành động vì lòng nhân đạo để lừa gạt hàng trăm nghìn người Việt Nam, ép buộc họ sống lưu vong ở Hoa Kỳ và những nơi khác, chia cắt họ khỏi gia đình và đẩy họ vào cảnh đói khát, bệnh tật và cái chết,’ bản tuyên bố nói.

‘Giờ đây, Hoa Kỳ đang tìm cách lợi dụng mong muốn chính đáng của những người tị nạn muốn trở về quê hương để đánh lừa dư luận, tiếp tục cuộc chiến chống lại nhân dân Việt Nam và xâm phạm chủ quyền của Việt Nam,’ tuyên bố cho biết.”

Cùng ngày, trang nhất tờ Playground Daily News đăng tin “Sài Gòn cảnh báo Mỹ về việc hồi hương người tị nạn”. [5]

Dẫn nguồn UPI từ Hồng Kông: “Nam Việt Nam hôm thứ Bảy đã cảnh báo Hoa Kỳ rằng sẽ có hậu quả nghiêm trọng nếu kế hoạch đưa khoảng 1.600 người Việt tị nạn hiện đang ở đảo Guam trở về Nam Việt Nam tiếp tục được tiến hành, theo tin của Thông tấn xã Việt Nam.

Bộ Ngoại giao Nam Việt Nam cáo buộc Hoa Kỳ ‘tùy tiện lên kế hoạch hồi hương 1.600 người Việt tị nạn mà không có sự đồng ý của Chính phủ Cách mạng Lâm thời,’ Thông tấn xã Việt Nam đưa tin.

Bản tin cho biết Bộ Ngoại giao đã đe dọa về ‘hậu quả nghiêm trọng’ nếu Hoa Kỳ tiếp tục thực hiện kế hoạch này.

‘Việc cho phép người Việt Nam trở về là quyền của Việt Nam và Hoa Kỳ không có quyền gì để áp đặt vấn đề này,’ bản tin trích lời Bộ Ngoại giao cho biết.

‘Chính phủ Cách mạng Lâm thời sẽ xem xét kỹ lưỡng các đơn xin hồi hương và sẽ đưa ra quyết định thích hợp,’ bản tin cho biết thêm.

Chính phủ Hoa Kỳ hôm thứ Ba đã cho phép những người tị nạn ở Guam được trở về Nam Việt Nam trên một trong những con tàu đã chở họ đến đảo này hồi tháng Năm vừa rồi sau khi chế độ Thiệu sụp đổ.

Những người tị nạn đã yêu cầu được trở về Việt Nam và đã bày tỏ yêu cầu của họ bằng những cuộc biểu tình bạo lực trong các trại tị nạn.”

Trang tám tờ Richmond Times-Dispatch cùng ngày đăng tin “Sài Gòn kêu gọi từ bỏ việc hồi hương”. [6]

Dẫn nguồn AP đưa tin từ Guam: “Nam Việt Nam cho biết trong một bản tin phát thanh của Đài Hà Nội vào thứ Bảy rằng Chính phủ Hoa Kỳ nên từ bỏ kế hoạch cung cấp tàu để đưa những người Nam Việt Nam trên đảo Guam trở về quê hương.

Tuy nhiên, các quan chức Hoa Kỳ theo dõi buổi phát thanh cho biết không có dấu hiệu nào cho thấy những người hồi hương sẽ không được chào đón trở lại Việt Nam.”

Miền Nam trục xuất người Mỹ

Trang 2A tờ St. Louis Post-Dispatch số 7-10 đăng tin “Sài Gòn trục xuất mục sư người Mỹ”. [7]

Dẫn nguồn UPI từ Bangkok: “Một mục sư Tin Lành người Mỹ, người đã ở lại Đà Nẵng sau khi phe cộng sản giành chiến thắng, đã bị trục xuất khỏi miền Nam Việt Nam hôm nay.

Các nguồn tin ngoại giao cho biết Mục sư Al G. Knowles đã bay từ Sài Gòn đến Bangkok trên một trong những chuyến bay thường lệ do chính phủ Pháp thuê. Ông là người Mỹ đầu tiên được phép rời khỏi Việt Nam trong vòng năm tuần qua. Không có người Mỹ nào rời khỏi miền Nam Việt Nam một cách tự nguyện kể từ đầu tháng Tám.

Các nhà quan sát ngoại giao tin rằng phần lớn trong số 37 công dân Mỹ còn lại ở miền Nam Việt Nam sẽ bị giữ lại cho đến khi chính phủ Hoa Kỳ mở các cuộc đàm phán ngoại giao với chính quyền Sài Gòn.”

Ngày 8-10, trang 27 tờ Evansville Press đăng tin “Người Mỹ tự do rời Việt Nam”. [8]

Dẫn nguồn UPI từ Bangkok: “Hai thành viên của Giáo Hữu Hội từng làm việc với những người bị thương ở Nam Việt Nam đã rời Sài Gòn hôm qua, trở thành những người Mỹ đầu tiên rời Việt Nam một cách tự nguyện trong hai tháng qua.

Bác sĩ Thomas Hoskins và Julie Forsythe đã nhận được thị thực xuất cảnh từ giữa tháng Tám, nhưng giống như những người Mỹ khác, họ bị chính quyền cấm rời khỏi Việt Nam. […]

Kowles cho biết Cha John Tabor, một linh mục Công giáo La Mã, cũng đã bị ra lệnh rời khỏi Việt Nam. Tabor dự kiến rời đi vào hôm qua, nhưng bị giữ lại ở sân bay Sài Gòn do chưa hoàn tất giấy tờ.

Hiện có ít nhất 35 công dân Mỹ vẫn còn ở Nam Việt Nam, hầu hết sống tại khu vực Sài Gòn.”

Bộ Giáo dục miền Nam đào tạo sinh viên trở thành cán bộ trong trường đại học

Trang năm tờ The Houston Chronicle số 8-10 đăng tin “Khóa huấn luyện chính trị mới cho sinh viên Việt Nam”. [9]

Dẫn nguồn AFP từ Hồng Kông: “Nam Việt Nam đã bắt đầu đào tạo một thế hệ mới của các đội quân trí thức xung kích, Đài Phát thanh Sài Gòn đưa tin.

Bộ Giáo dục và Thanh niên đã lựa chọn 1.200 sinh viên, những người sẽ trở thành cán bộ chính trị tại các trường đại học.

Nhóm này sẽ tham gia khóa huấn luyện đặc biệt kéo dài 10 ngày, trong đó họ sẽ được học những chủ đề như ‘tội ác của đế quốc Mỹ, chiến thắng của Việt Cộng và nền tảng của nền giáo dục mới’, theo đài phát thanh đưa tin.”

Tổng giám mục Nguyễn Văn Bình đề nghị cho chính quyền sử dụng cơ sở giáo dục Công giáo

Trang bảy tờ Kitsap Sun số 11-10 đăng tin “Giáo hội trao các trường học ở Sài Gòn cho chính quyền”. [10]

Dẫn nguồn UPI từ Sài Gòn: “Tổng giám mục Nguyễn Văn Bình của Giáo phận Sài Gòn hôm nay đã đề nghị cho Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam sử dụng tất cả các trường học trước đây do Giáo hội Công giáo điều hành tại Sài Gòn, để phục vụ chương trình giáo dục của chính phủ.

Trong một bức thư được công bố hôm thứ Bảy, Đức Tổng giám mục Bình nói rằng động thái này cho thấy cộng đồng Công giáo ở Sài Gòn mong muốn hợp tác với chính quyền cộng sản.

Ngài cũng bày tỏ sự hoan nghênh đối với quyết định gần đây của chính phủ về việc cung cấp giáo dục miễn phí cho tất cả học sinh trên toàn quốc.”

Tiền miền Bắc bị cấm lưu hành ở miền Nam

Ngày 8-10, trang 16 tờ Honolulu Star-Advertiser đăng tin “Nam Việt Nam thay đổi tiền tệ”. [11]

Dẫn nguồn UPI từ Bangkok: “Chỉ với một hành động duy nhất, chính phủ mới của Nam Việt Nam đã tiến được một bước dài trong việc tạo ra một xã hội không giai cấp. […]

Đồng tiền mới có tỷ giá 1 đồng mới đổi 500 đồng cũ, và được cho là đã được chính quyền cộng sản dự trữ từ lâu trước khi tiếp quản Sài Gòn ngày 30-4.

Một bài viết của Phil Edwards, chuyên gia về tiền tệ, cho biết Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam đã bắt đầu sử dụng đồng tiền này tại các khu vực họ kiểm soát từ năm 1970.

Edwards viết trong tạp chí World Coins rằng tiền này được in tại Tiệp Khắc và có chất lượng tốt hơn tiền giấy miền Bắc.

Đồng tiền mới này chứng tỏ Bắc và Nam Việt Nam sẽ tiếp tục tồn tại như hai thực thể riêng biệt trong tương lai gần.

Tiền miền Bắc bị cấm lưu hành ở miền Nam, và giá trị của tiền hai miền khác nhau khi so với ngoại tệ.

Hiện Nam Việt Nam có ba ngân hàng hoạt động: Ngân hàng Quốc gia, một ngân hàng thương mại và một ngân hàng tiết kiệm.

Quan chức Sài Gòn cho biết khi đổi tiền vào tháng trước, các khoản trên 100.000 đồng tiền cũ (tương đương 130 đô la Mỹ) sẽ được ngân hàng giữ lại ‘cho đến một ngày sau này’.

Họ không nói rõ khi nào hoặc liệu người dân có thể rút phần tiền còn lại hay không.

Theo lời các du khách, hoạt động kinh doanh ở Sài Gòn nhìn chung đã chậm lại, kể cả các khu chợ.

‘Mọi người không biết khi nào có thể lấy lại tiền, nên họ chỉ tiêu vừa đủ để sống qua ngày,’ một người mới từ Nam Việt Nam đến đây cho biết.

Việc đổi tiền đã xóa bỏ hầu hết sự chênh lệch giữa người giàu và người nghèo, vốn là mục tiêu của chính quyền mới. Giới chức mới ít tỏ ra thông cảm với những người đã tiết kiệm được tiền trong thời chiến, và gán cho họ là những kẻ trục lợi trong chiến tranh.”

Ngoại trưởng Thái Lan dự định đến Việt Nam để bình thường quan hệ ngoại giao với Nam và Bắc Việt Nam

Trang 20 tờ The Miami Herald ngày 7-10 đăng tin “Thái Lan sẽ bình thường hóa quan hệ với Việt Nam”. [12]

Đưa tin từ Tokyo: “Bộ trưởng Ngoại giao Thái Lan Chatichai Choonhavan cho biết hôm thứ Hai rằng ông sẽ đến Sài Gòn và Hà Nội trong thời gian tới để bình thường hóa quan hệ giữa Thái Lan với cả miền Nam và miền Bắc Việt Nam.”

Báo trong nước:

Hiện tại, Thư viện Quốc gia Việt Nam mới chỉ cập nhật các số báo từ tháng 1 đến tháng 6 năm 1975. Dự án sẽ bổ sung các dữ liệu từ hồi ký và sách.