Lời của Dự án 1975: Trong quá trình lưu trữ, nhóm Dự án quyết định giữ nguyên nội dung như khi đăng trên báo Chính Luận, bao gồm những lối dùng từ của miền Nam xưa mà ngày nay không còn thông dụng, và cả những sai sót chính tả hoặc lỗi đánh máy trong bản gốc.
Loạt bài “Kẻ thoát thân từ tử ngục Phước Long kể lại” của nhân chứng Văn Quỳnh ghi lại diễn biến của thời điểm Phước Long thất thủ. Tác giả kể lại tình hình giao tranh, di tản, và tâm lý hoang mang của quân dân địa phương trong những ngày cuối cùng trước khi tỉnh Phước Long hoàn toàn rơi vào kiểm soát của phe Cộng sản.
Loạt bài được chia thành sáu kỳ để độc giả dễ theo dõi. Từ kỳ 1 đến kỳ 3, tác giả thuật lại quá trình Phước Long thất thủ về mặt quân sự, từ các đợt tấn công ban đầu đến việc tỉnh lỵ bị bao vây hoàn toàn. Từ kỳ 4 đến kỳ 6, kể lại khủng hoảng dân sự, những nỗ lực di tản bất thành và thảm cảnh của thường dân khi tình hình quân sự đã ngã ngũ.
Bài viết được đăng trên báo Sóng Thần từ số 20-1-1975 đến 25-1-1975.
[Kỳ 1] Bi kịch Phước Long: ĐỨC PHONG, BỐ ĐỨC, CỨ ĐIỂM 38, 11 BỊ BỎ RƠI KHÔNG QUÂN TIẾP VIỆN
Các sĩ quan trấn đóng gọi pháo binh bắn trên cấp hàm khi bị tràn ngập
LTS [Lời toàn soạn là tờ Sóng Thần]: Đây là những lời thuật lại của một nhân chứng. Nó phản ánh cái nhìn của người dân vào cuộc chiến, nhất là các giới chức hữu quyền. Thoát ra từ tử ngục Phước Long cùng với đám người khốn khó, những lời nói của Văn Quỳnh là tiếng nói của sự thật, mà có nhiều người cố nhắm mắt làm ngơ Sóng Thần trong tinh thần tôn trọng chứng nhân xin đăng tải nguyên văn, không cắt sén để mọi người có dịp nghe một tiếng nói chứng nhân.
[Lời tác giả]: Sau 10 ngày đêm mở đường máu theo chân các binh sĩ cắt núi, trèo đèo, băng rừng vượt suối, chúng tôi đã thoát khỏi hỏa ngục để trở về đến nơi an lành, để ghi lại đây những gì mà tôi đã chứng kiến bằng sự thật. Nếu có những gì chạm đến chánh quyền hoặc cá nhân nào, cũng là vạn bất đắc dĩ phải vì phản ánh đúng sự thật. Ngoài ra chúng tôi không có ác ý bôi lọ hoặc chỉ trích. Tôi mong rằng đây là tiếng nói của những người may mắn được sống lại, và ước ao nhà cầm quyền nên cho chúng tôi được tự do bày tỏ sự thật và nỗi thống khổ của dân chúng tỉnh Phước Long.
Tôi cũng xin thành kính nghiêng mình kính tưởng niệm đến những oan hồn uổng tử các cấp tại Phước Long khi thực hiện bài hồi ký này.
Bố Bức [Đức] bị tấn công
Đề mở màn cuộc tấn công xâm chiếm tỉnh Phước Long Cộng Quân với quân sĩ cở Tiểu đoàn đã mở cuộc tấn công vào chi khu Bố Đức đêm 13 rạng 14-12-74. Đến mờ sáng 14-12 Chi khu Bố Đức bị cộng quân tràn ngập, Thiếu Tá Vương Xuân, Quận trưởng Bố Đức đã mở đường máu dẫn đám tàn quân tử thủ tại Xã Phước Thiện, để không quân đến tiếp viện dễ bề hoạt động. Qua ngày 15-17, Cộng quân phải rút khỏi chi khu vì không có quân tiếp viện, bỏ lại trận chiến hơn 50 xác đồng bọn. Quận Bố Đức trở lại bình thường.
Bố Đức thất thủ
Đến 5g sáng ngày 22-12-74, một Trung đoàn CQ [Cộng quân] lại mở trận tấn công qui mô vào Quận Bố Đức bao vây 4 mặt, đúng vào đêm mà công chức, cán bộ được lệnh Đại Tá Thành, Tỉnh Trưởng Phước Long về công tác trấn an nhân tâm tại các ấp toàn tỉnh.
Quân 2 bên kịch chiến từ 5g sáng đến 12g trưa, CQ đã tràn ngập các khu vực dân cư và chĩa mũi dùi vào chi khu Bố Đức. Trong khi đó một Tiểu đoàn CQ tràn vào Phước Bình để chặn đường tiếp viện của quân đội VNCH.
Dân chúng Bố Đức đã liều chết vượt vòng lửa đạn chen lấn nhau đổ xô về tỉnh lỵ, mặc dù Cộng quân đã dùng mìn và bích kích pháo ngăn chặn.
Trong khi đó, Thiếu tá Trương Xuân đã cùng với binh sĩ tử thủ từ sáng đến tối để chờ viện binh, trong niềm tuyệt vọng, trong khi Cộng quân đã tràn ngập vào Chi khu, Thiếu Tá Xuân và một số sĩ quan tùy viên vẫn cố thủ tại hầm truyền tin, ông đã đủ can đảm gọi về Tiểu khu cho pháo binh tác xạ ngay vào chi khu để tiêu diệt địch quân. Đến mờ sáng ngày 23-12, Thiếu tá Xuân cùng 4 Sĩ quan cận vệ và ngót 10 binh sĩ đã mở đường máu thoát chạy vào rừng len lỏi tìm về Tiểu khu Phước Long. Quận Bố Đức hoàn toàn do địch quân kiểm soát.
Đức Phong trất thủ
Cùng ngày 23-12-74, Cộng quân mở cuộc tấn chiếm quận lỵ Đức Phong và các yếu điểm quân sự của ta như cầu 38, cầu 11 nằm dọc theo quốc lộ 14 kép.
Với chiến thuật biển người, Cộng quân tấn công vào Quận lỵ Đức Phong đêm 23-12-74.
Sau 1 đêm kịch chiến vì không có viện binh TĐ362 của Thiếu tá Khánh đã chiến đấu dũng cảm nhưng không ngăn được bước tiến của địch quân, nên phải rút vào rừng Chi khu Đức Phong bị cô lập, CQ tập trung mũi dùi vào căn cứ cuối cùng, Th.Tá Nhơn Quận trưởng Đôn Luân cùng đám tàn quân mở đường máu chạy vào rừng cùng ngót 350 thường dân, cắt đường núi chạy về tỉnh lỵ Qu- Đức [Quảng Đức] ngay đêm hôm đó. Ngót 6000 dân Đức Phong bị CQ bao vây cưỡng bách ở lại với chúng. Chỉ có gần 200 người chạy thoát được băng rừng lội suối chạy về đến tỉnh lỵ.
[Kỳ 2] PHƯỚC LONG – Các cứ điểm quân sự quanh P.L lần lượt bị mất một cách khó hiểu
Núi Ba Rá kiểm soát toàn bộ thành phố bị đánh chiếm chỉ trong một đêm
Mất Đồng Xoài
Quận Đôn Luân tức Đồng Xoài đã bị cộng quân mở nhiều đợt tấn công từ nhiều ngày nhất là phi trường quận này. Cho đến hồi 8 giờ sáng ngày 25-12-74, phi trường Đồng Xoài bị cộng quân chiếm cứ, quận lỵ Đôn Luân bị cộng quân tràn ngập dân chúng xô chạy tán loạn vào rừng tìm đường về Phú Giáo, Tiểu đoàn 341 của thiếu tá Đinh Tôn bị tan rả sau nhiều đợt tấn công của địch quân. Trong khi đó các tin tức dồn dập báo về Tiểu khu tiền đồn Bù Na của trung tá Bảng, vào cầu 11 đã bị thất thủ trong đêm 24-12-74, căn cứ cuối cùng của quận Đôn Luân chỉ còn chi khu.
Binh sĩ của thiếu tá Khoái Quận trưởng Đôn Luân đã bị cộng quân ồ ạt tấn công bốn mặt.
Đến 9 giờ sáng 25-12-74, cộng quân tràn ngập vào Chi khu, thiếu tá Khoái và một số quân tử thủ tại hầm truyền tin cuối cùng và đến 10 giờ sáng thì mất liên lạc với Tiểu Khu Phước Long, chưa rõ số phận ông và đám tàn quân ra sao?
Như vậy, đến ngày 25-12-74, 3 Quận Đôn Luân, Đức Phong, Bố Đức, tiền đồn Bà Rá, cầu 38, cầu 11 đã hoàn toàn lọt vào tay địch quân Phước Long chỉ còn một Quận cuối cùng là Phước Bình, trong khi đó Cộng quân đã đột nhập vào các ấp Phước Lộc, Phước Quả thuộc Quận này và tiếp quản về hướng quận lỵ.
Mất Phước Bình, Bà Rá
Sau khi nuốt trọn 3 quận Đôn Luân, Đức Phong, và Bố Đức CQ đã xua quân tràn vào các ấp thuộc quận Phước Bình. Lực lượng Trinh Sát Sư đoàn 5 Bộ binh đã án ngữ tại các trục lộ tiến quân và chiến đấu dũng cảm. Song với lực lượng quân số đông đảo của Cộng quân, đã phải hao hụt gần một nữa quân số và lùi dần về cố thủ tại ấp Phước Bình A, châu thành quận lỵ.
Ngày 25-12-74, CQ tiến quân chiến ấp Phước Vĩnh, sát nách quận lỵ Phước Bình [chữ không còn nhìn rõ]. Các ổ phòng không định hoạt động ráo riết, và 1 vận tải cơ C.130 sau khi thả đồ tiếp tế xong vừa bay lên khỏi phi trường đã bị phòng không địch bắn trúng bốc cháy trên không, và cả một khối lửa khổng lồ đã rơi xuống địa phận ấp Phước Lộc cách quận Bố Đức 1 cây số do địch kiểm soát, không rõ số phận của phi hành đoàn ra sao?
Ngày 26-12-74, các ấp thuộc quận Phước Bình đã dần dần lọt vào vòng kiểm soát của CQ.
Dân chúng 1 số chạy về tỉnh lỵ hoặc quận lỵ lánh nạn. 1 số khác thì vướng vợ con hoặc tiếc tài sản đã bị CQ bắt lùa vào rừng.
Liên tiếp từ ngày 27-12 đến 29-12-74, địch quân mở các đợt tấn công kiền người vào quận lỵ chi khu Phước bình. Các binh sĩ trú phòng tại đây và lực lượng tăng viện gồm 3 Đại đội trinh sát thuộc Sư đoàn 5 đã chiến đấu ngang ngữa với Cộng quân, Thiếu tá Lê văn Xuân, Quận trưởng Phước bình tuy bị thương từ ngày đầu nhưng vẫn sát cánh cùng anh em binh sĩ chiến đấu can cường ngăn chặn các đợt tấn công biển người của địch quân.
Nhưng quân ít, thế cô, viện binh không có địch quân quá đông lại có pháo binh và thiết binh yểm trợ hữu hiệu, cố gắng cầm cự đến sáng 30-12-74. Quận lỵ Phước Bình và Chi khu đã bị Cộng quân tràn ngập. Thiếu Tá Lê văn Xuân quận Trưởng Phước Bình cùng đám tàn quân mở đường máu chạy về tỉnh lỵ, Cộng quân ồ ạt tràn vào lấn chiếm Quận lỵ và cùng 40 chiến xa địch được tập trung tại đây để mở đợt tấn công về hướng tỉnh lỵ.
Cùng đêm 30-12-1974 đại đội đặc công địch đã mở cuộc tấn công vào đỉnh núi Bà rá. Được pháo binh yểm trợ chính xác từ quận Bố Đức và Phước Bình bắn sang, CQ đã ồ ạt tiến lên xâm chiếm đỉnh núi Bà Rá vào 7 giờ sáng ngày 31-12-74, sau khi cả đồn trại tại đây đã bị địch quân pháo kích bốc cháy. Đám tàn quân trấn giữ đỉnh núi Bà Rá đã mở đường máu chạy xuống núi và len lỏi vào rừng sâu tìm đường chạy về tỉnh Bình Dương.
[Kỳ 3] PHƯỚC LONG: Dân chúng yên chí sẽ bị bỏ rơi, nườm nượp đến Tòa Tỉnh xin đi phi cơ
Đại Tá Thành tìm mọi cách giữ dân ở lại
Sau khi Quận Phước Bình bị thất thủ, núi Bà Rá bị địch chiếm cứ, thị trấn Phước Long đang bị đặt trên lò lửa sát sinh. Vì chiếm được núi Bà Rá, địch quân có thể kiểm soát rỏ ràng sự di chuyển trong châu thành tỉnh lỵ, nhất là các căn cứ quân sự chung quanh tỉnh lỵ như đặt rỏ ràng dưới tầm mắt của địch quân.
Dân chúng tại các Quận lỵ thất thủ tập trung về đây đông đảo. Hàng vạn người dân đang chen chúc nhau sống tại các khu vực tạm cư và tranh nhau bán phá các thực phẩm như: Lúa gạo, heo, gà, vịt v.v… Giá bán chỉ bằng 1/10 theo giá thời bình, tỹ dụ 4 con bò 2 con heo nái chỉ bán 120.000đ, gạo chỉ còn 70đ, 80đ, thịt gà 2500đ 1 con, nay chỉ bán 700đ. Hằng ngày tại phi trường tỉnh hàng ngàn đồng bào chen lấn nhau để tìm phương tiện di tản về Saigon, nhưng vẫn bị các phi công từ chối với lý do đơn giản là không có lệnh thượng cấp cho di chuyển đồng bào.
Đồng bào bắt đầu xôn xao, nhốn nháo vì bị kẹt giữa vòng lửa đạn mà không có phương tiện di chuyển, người dân mất tin tưởng nơi chánh quyền, nên phải chạy đến với các vị lãnh đạo tinh thần các tôn giáo để cầu cứu.
Nhận thấy tình hình địa phương quá nguy ngập, trong khi chánh quyền vẫn tỉnh bơ trước khát vọng của dân chúng các LM [linh mục] hụt Phước Long phối hợp với Đại Đức Chánh Đại Diện GHPG VNTG [Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất] tỉnh Ph.Long quyết định lập kháng thư gởi đến T.Thống, T.Tướng Ch phủ, yêu cầu cho dân chúng PL được di tản, LM Trần đức Sâm, quản xứ Phước Long đến ngay tại văn phòng Hội đồng Tĩnh bắt buộc các ông dân biểu triệu tập gấp cuộc họp bất thường gồm cơ quan dân cử, đại diện tôn giáo thể chánh trị. Hiệp hội, và mời Đại Tá Tỉnh Trưởng Phước Long đến để trực tiếp giải quyết khát vọng của dân chúng.
[Còn tiếp]
Bình luận